Przejdź do treści
ScaFix

Poradnik

Klasy obciążenia i klasy szerokości rusztowań

Klasa obciążenia decyduje, czy pomost wytrzyma tynkarza, czy także murarza z paletą bloczków. Oto wartości z normy, co mówią polskie przepisy BHP, jak certyfikuje się rusztowania w Polsce i co podaje instrukcja polskiego producenta.

Autor: Ole Emil Frikstad Urstad · Jak liczymy (po angielsku) ·

Zbliżenie najwyższego poziomu HAKI Universal pod okapem, z poręczami i krawężnikami, w modelu 3D ScaFix
Najwyższy poziom pod okapem, z poręczami i krawężnikami.

Czym są klasy obciążenia rusztowań?

PN-EN 12811-1, polska wersja EN 12811-1, dzieli rusztowania robocze na sześć klas obciążenia według obciążenia użytkowego pomostu: 0,75, 1,5, 2,0, 3,0, 4,5 i 6,0 kN/m², czyli około 75–600 kg/m². Klasa 3 wystarcza do malowania i tynkowania, a do robót murarskich z materiałem na pomoście potrzeba klasy 4 lub wyższej.

Jakie wartości mają klasy obciążenia 1–6?

Norma PN-EN 12811-1 jest płatna, ale wartości z jej tabeli obciążeń są przytoczone w aktach publicznych, np. w § 4-2 norweskiego rozporządzenia o odpowiedzialności producentów:

KlasaObciążenie równomierneW przybliżeniu
10,75 kN/m²75 kg/m²
21,50 kN/m²150 kg/m²
32,00 kN/m²200 kg/m²
43,00 kN/m²300 kg/m²
54,50 kN/m²450 kg/m²
66,00 kN/m²600 kg/m²

Pomost musi też przenieść siłę skupioną 1,5 kN (klasy 1–3) lub 3,0 kN (klasy 4–6) na kwadracie 50 × 50 cm oraz 1,0 kN od jednej osoby na 200 × 200 mm. W klasach 4–6 dochodzi wyższe obciążenie części powierzchni przęsła, jeśli reszta przęsła jest odpowiednio mniej obciążona. Przy wąskich podestach często decyduje właśnie siła skupiona, a nie obciążenie na metr kwadratowy.

Co mówią polskie przepisy BHP?

Podstawą jest rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 6 lutego 2003 r. w sprawie bhp podczas wykonywania robót budowlanych (Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401), które według bazy aktów Sejmu ma status «obowiązujący». Rozdział 8 dotyczy rusztowań:

  • § 108: rusztowania wykonuje się zgodnie z dokumentacją producenta albo projektem indywidualnym; rusztowania systemowe montuje się z elementów zbadanych przez producenta.
  • § 110: użytkowanie jest dopuszczalne po odbiorze przez kierownika budowy lub uprawnioną osobę, a wpis do dziennika budowy lub protokół odbioru technicznego określa m.in. przeznaczenie rusztowania i dopuszczalne obciążenia pomostów i konstrukcji.
  • § 111: na rusztowaniu umieszcza się tablicę z wykonawcą montażu (z numerem telefonu) i dopuszczalnymi obciążeniami pomostów i konstrukcji; rusztowanie wykorzystuje się zgodnie z przeznaczeniem.
  • § 112: pomost ma mieć powierzchnię wystarczającą dla pracowników, narzędzi i niezbędnej ilości materiałów, a konstrukcja ma być stabilna i dostosowana do przeniesienia obciążeń.
  • § 124: pozostawianie materiałów na pomostach po zakończeniu pracy jest zabronione.
  • § 188: roboty murarskie i tynkarskie powyżej 1 m wykonuje się z pomostów rusztowań, a pomost do murowania ma być co najmniej 0,5 m poniżej górnej krawędzi muru.

Pozostałe wymogi, od montażu po przeglądy, zbiera artykuł o przepisach dotyczących rusztowań. Przepisy nie podają kilogramów. «Dopuszczalne obciążenie» na tablicy i w protokole odbioru bierze się z dokumentacji producenta albo z projektu indywidualnego.

Zbliżenie najwyższego poziomu Layher Allround pod okapem, z poręczami i krawężnikami, w modelu 3D ScaFix
Najwyższy poziom pod okapem, z poręczami i krawężnikami.

Jak certyfikuje się rusztowania w Polsce?

W Polsce certyfikacja rusztowań jest dobrowolna. Marek Sławiński (Rubo) pisze w Inżynierze Budownictwa (19 maja 2017 r.), że systemy certyfikuje Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego (IMBiGS) w Warszawie. W standardowej procedurze wydaje on certyfikat bezpieczeństwa uprawniający do znaku «B» oraz certyfikat zgodności z «Kryteriami oceny wyrobów pod względem bezpieczeństwa», opartymi głównie na normach EN 12810 i EN 12811. Autor zauważa, że w Niemczech, Szwecji czy Norwegii certyfikacja jest obowiązkowa. Instrukcja montażu i użytkowania ma być zgodna z PN-EN 12810-1 i PN-EN 12811-1 i opisywać co najmniej jeden wariant typowy, który nie wymaga dodatkowej dokumentacji.

Ten sam instytut wydaje książeczki montażystów: według listy kontrolnej PIP rusztowania metalowe mogą montować wyłącznie osoby z książeczką montażysty z IMBiGS, dziś Sieć Badawcza Łukasiewicz.

Co podaje instrukcja polskiego producenta?

Dobrym przykładem jest instrukcja montażu rusztowań modułowych ROTAX Plus firmy ALTRAD-Mostostal z Siedlec (wydanie 07/2010, udostępnione na stronie producenta). Instrukcja powołuje się na kryterium IMBiGS nr K/0812-721/1/08 i podaje:

Pozycja w instrukcjiWartość
Długości pól0,73; 1,09; 1,57; 2,07; 2,57; 3,07 m
Pomosty stalowe3–6 kN/m², zależnie od długości pomostu i konfiguracji
Pomosty aluminiowo-sklejkowe i drewniane2 kN/m²
Obciążone poziomydopuszcza się obciążenie jednego poziomu
Ciężar jednej osoby80 kg (0,8 kN)
Ładunek z podnośnika+20 % do analizy konstrukcji
Pomosty na konsolachta sama klasa co pomosty rusztowania zasadniczego
Schematy fasadowedo 34,2 m, przy 2 kN/m² oraz 3 kN/m²

Instrukcja zastrzega też, że zabudowa krótsza niż 10 m wymaga analizy bezpieczeństwa konstrukcji lub projektu indywidualnego. Już w 2009 r. Inżynier Budownictwa opisywał, że konfiguracje ramowych rusztowań Mostostal Plus i modułowych Rotax Plus do 34 m potwierdzono certyfikatem bezpieczeństwa IMBiGS, bez dodatkowych obliczeń statycznych. Wydanie instrukcji jest z 2010 r., więc przed montażem sprawdź u producenta aktualną wersję.

Uwaga na liczenie ludzi: ROTAX Plus przyjmuje 80 kg na osobę, a niemiecka DGUV 1 kN. Liczy się instrukcja systemu, który stoi na budowie.

Jakie prace pasują do której klasy?

Norma określa obciążenia, nie zawody. Najbardziej konkretne przykłady podaje niemiecka DGUV Information 201-011, punkt 6.1.2: klasa 1 tylko do inspekcji, klasa 3 z W06 do tynkowania, krycia dachów, malowania i okładzin elewacji, a klasa 4 z co najmniej W09, gdy materiał odkłada się lub składuje na pomoście, np. przy murowaniu i zbrojeniu.

Co oznaczają klasy szerokości W06–W24?

Klasa szerokości to szerokość pomostu razem z krawężnikiem: W06 to od 0,6 do poniżej 0,9 m, W09 od 0,9 do poniżej 1,2 m i dalej co 0,3 m aż do W24 (2,4 m i więcej). Norma ma też dwie klasy wysokości w świetle, w swojej tabeli 2: H1 przy wolnej wysokości w ramie poniżej 1,90 m i H2 od 1,90 m, jak opisuje Baunetz Wissen. § 188 dodaje swój wymóg: pomost do murowania ma być co najmniej 0,5 m poniżej górnej krawędzi muru.

Przykład: ile uniesie jedno przęsło?

  1. Klasa 3: przęsło 3,07 m z pomostem 0,64 m ma 3,07 × 0,64 ≈ 1,96 m², czyli 1,96 × 200 kg/m² ≈ 390 kg na jednym obciążonym poziomie.
  2. Dwóch murarzy: według instrukcji ROTAX Plus 2 × 80 kg = 160 kg. Zostaje około 230 kg na narzędzia, zaprawę i materiał.
  3. Klasa 4: to samo przęsło przy 3,0 kN/m² przenosi około 590 kg.

Na paletę bloczków w klasie 3 miejsca nie ma. Murowanie z materiałem na pomoście to klasa 4 lub wyższa, a w ROTAX Plus oznacza to pomosty stalowe w konfiguracji, którą instrukcja dopuszcza dla wyższego obciążenia.

Jakie błędy zdarzają się najczęściej?

  1. Materiał zostawiony na pomoście po pracy, czego wprost zakazuje § 124 rozporządzenia.
  2. Tablica, która nie zgadza się z nowym przeznaczeniem. § 111 wymaga na tablicy dopuszczalnych obciążeń pomostów i konstrukcji, więc gdy po tynkarzu wchodzi murarz, potrzebny jest nowy odbiór według § 110.
  3. Pełne obciążenie kilku poziomów naraz, choć instrukcja ROTAX Plus dopuszcza obciążenie jednego poziomu.
  4. Pomost do murowania na złej wysokości. § 188 wymaga, by był co najmniej 0,5 m poniżej górnej krawędzi muru, co trzeba uwzględnić w rozstawie poziomów. Odbiór opisuje protokół odbioru rusztowania.

ScaFix układa przęsła w długościach, które oferuje dany system rusztowań, więc krótsze przęsła pod murowanie od razu widać w modelu i zestawieniu, ale program nigdy nie nadaje ani nie zatwierdza klasy obciążenia; przegląd rodzajów rusztowań pokazuje, których systemów dotyczą klasy.

To informacje do planowania, a nie zatwierdzenie konstrukcji. Klasę obciążenia określa dokumentacja producenta (instrukcja montażu i użytkowania, certyfikat) dla konfiguracji, która rzeczywiście stoi; odstępstwa wymagają projektu indywidualnego zgodnie z § 108. Według § 110 i § 111 rozporządzenia Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401 rusztowanie użytkuje się dopiero po odbiorze przez kierownika budowy lub uprawnioną osobę, a dopuszczalne obciążenia wpisuje się do protokołu i na tablicę.

Najczęstsze pytania

Ile może wytrzymać rusztowanie klasy 3?

2,0 kN/m², czyli około 200 kg na metr kwadratowy na obciążonym poziomie, plus siłę skupioną 1,5 kN na 50 × 50 cm. Liczą się ludzie, narzędzia i materiał.

Jaka klasa obciążenia jest potrzebna do murowania?

Niemiecka DGUV podaje klasę 4 z W09 jako przykład dla robót murarskich. Ciężkie bloczki lub palety mogą wymagać klasy 5 lub 6, a więc krótszych przęseł lub mocniejszych pomostów.

Gdzie w przepisach jest mowa o obciążeniu rusztowania?

§ 110 i § 111 rozporządzenia Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401: dopuszczalne obciążenia pomostów i konstrukcji wpisuje się do protokołu odbioru i umieszcza na tablicy.

Czy rusztowanie musi mieć certyfikat IMBiGS?

W Polsce certyfikacja jest dobrowolna, ale certyfikat bezpieczeństwa ze znakiem «B» potwierdza zgodność z kryteriami opartymi na EN 12810 i EN 12811. Montażysta musi mieć książeczkę z IMBiGS.

Czy można przerobić rusztowanie klasy 3 na klasę 4?

Tylko jeśli obejmuje to dokumentacja producenta lub indywidualny projekt, np. z krótszymi przęsłami i mocniejszymi pomostami. Potem potrzebny jest nowy odbiór i nowa tablica.

Źródła

Źródła pierwotne tego artykułu wraz z datą, w której je przeczytano.