ScaFixBezpieczeństwo
Odbiór rusztowania: protokół, przeglądy i lista kontrolna
W Polsce z rusztowania wolno korzystać dopiero po odbiorze przez kierownika budowy lub uprawnioną osobę. Oto co mówi rozporządzenie, co wpisać do protokołu odbioru i jak przeprowadzić przegląd.
Autor: Ole Emil Frikstad Urstad · Jak liczymy (po angielsku) ·
Kto dokonuje odbioru rusztowania i jak często są przeglądy?
Według § 110 rozporządzenia w sprawie bhp podczas wykonywania robót budowlanych z rusztowania można korzystać po odbiorze przez kierownika budowy lub uprawnioną osobę, potwierdzonym wpisem w dzienniku budowy lub protokołem odbioru technicznego. § 127 wymaga sprawdzenia po silnym wietrze, opadach, przerwach dłuższych niż 10 dni i nie rzadziej niż raz w miesiącu.
Jakie przepisy regulują odbiór rusztowania?
Podstawą jest rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401). Według serwisu ELI Sejmu akt jest obowiązujący i wszedł w życie 20 września 2003 r. Rusztowaniom poświęcony jest rozdział 8, §§ 108–132. Szerszy przegląd, od uprawnień montażystów po kotwienie, zawiera artykuł o przepisach dotyczących rusztowań.
| Paragraf | Czego dotyczy |
|---|---|
| § 108 | Wykonanie i montaż według dokumentacji producenta albo projektu indywidualnego |
| § 109 | Wymagane uprawnienia osób montujących |
| § 110 | Odbiór, wpis w dzienniku budowy lub protokół odbioru technicznego |
| § 111 | Tablica na rusztowaniu |
| §§ 112–117 | Pomosty, piony komunikacyjne, podłoże, zakotwienia, uziemienie |
| § 123 | Kiedy montaż, eksploatacja i demontaż są zabronione |
| § 127 | Sprawdzanie rusztowań w czasie użytkowania |
Kto dokonuje odbioru rusztowania?
§ 110 ust. 1: użytkowanie rusztowania jest dopuszczalne po dokonaniu jego odbioru przez kierownika budowy lub uprawnioną osobę. Lista kontrolna Państwowej Inspekcji Pracy (Warszawa 2021) wyjaśnia, że chodzi o osobę mającą uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno-budowlanej, i dodaje, że protokół odbioru musi podpisać osoba z uprawnieniami budowlanymi. Jeśli korzystasz z rusztowania zmontowanego przez inną firmę, przed wpuszczeniem pracowników sprawdź, czy zostało ono odebrane.
Montaż rusztowań metalowych to osobna sprawa: według PIP mogą go wykonywać wyłącznie osoby z książeczką montażysty wydaną przez Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego (obecnie Sieć Badawcza Łukasiewicz).
Co musi zawierać protokół odbioru rusztowania?
§ 110 ust. 3 wymienia, co w szczególności określa wpis w dzienniku budowy lub protokół odbioru technicznego:
- użytkownika rusztowania,
- przeznaczenie rusztowania,
- wykonawcę montażu z imieniem i nazwiskiem albo nazwą oraz numerem telefonu,
- dopuszczalne obciążenia pomostów i konstrukcji rusztowania,
- datę przekazania rusztowania do użytkowania,
- oporność uziomu,
- terminy kolejnych przeglądów rusztowania.
Dobry protokół dodaje do tego dokładną lokalizację (elewacja, osie), typ systemu, klasę obciążenia, wynik pomiaru uziemienia z nazwiskiem elektryka oraz podpisy montażysty i odbierającego. Punkt 7 łatwo pominąć, a to on wyznacza terminy przeglądów.
Jak często robić przegląd rusztowania?
§ 127 ust. 1 wymaga, by rusztowania były każdorazowo sprawdzane przez kierownika budowy lub uprawnioną osobę:
| Kiedy | Podstawa |
|---|---|
| Po silnym wietrze | § 127 ust. 1 |
| Po opadach atmosferycznych | § 127 ust. 1 |
| Po działaniu innych czynników zagrażających bezpieczeństwu pracy | § 127 ust. 1 |
| Po przerwach roboczych dłuższych niż 10 dni | § 127 ust. 1 |
| Okresowo, nie rzadziej niż raz w miesiącu | § 127 ust. 1 |
Zakres sprawdzenia określa instrukcja producenta lub projekt indywidualny (§ 127 ust. 2). Do tego § 123 zakazuje montażu, eksploatacji i demontażu po zmroku bez dobrego oświetlenia, w czasie gęstej mgły, deszczu, śniegu i gołoledzi oraz w czasie burzy lub wiatru o prędkości powyżej 10 m/s.
Lista kontrolna: od podłoża w górę
Sprawdzaj rusztowanie w kolejności, w jakiej płynie obciążenie: podłoże, stopy, stojaki, rygle i stężenia, kotwienie, pomosty, poręcze, komunikacja i na końcu sposób użytkowania. Przy każdym punkcie podany jest paragraf rozporządzenia albo uwaga z listy kontrolnej PIP.
1. Podłoże i podstawki
| Sprawdź | Wyłącz z użytkowania, jeśli |
|---|---|
| Podłoże ustabilizowane i wyprofilowane ze spadkiem dla odpływu wody (§ 114) | Woda stoi pod stopami albo podłoże zostało rozkopane |
| Stopy stojaków ustawionych prostopadle do budynku na wspólnym, wytrzymałym podkładzie (PIP) | Pojedyncze stopy stoją na cegłach lub elementach o nieznanej wytrzymałości |
| Podstawki śrubowe w zakresie wysuwu z instrukcji producenta (§ 108) | Śruba jest wykręcona za daleko lub wygięta |
2. Stojaki, rygle i stężenia
- Konstrukcja stabilna i dostosowana do przeniesienia obciążeń (§ 112 pkt 2), zmontowana według dokumentacji producenta albo projektu indywidualnego (§ 108).
- Rygle i poprzecznice na każdym poziomie wymaganym w instrukcji.
- Stężenia rozmieszczone według instrukcji producenta. PIP przypomina, że według Polskich Norm na każdej kondygnacji rusztowania elewacyjnego są co najmniej 2 stężenia pionowe, a odległość między polami stężeń nie przekracza 10 m.
3. Kotwienie
Liczbę i rozmieszczenie kotew oraz siłę kotwiącą określa projekt lub dokumentacja producenta (§ 115 ust. 1), a składowa pozioma jednego zamocowania nie powinna być mniejsza niż 2,5 kN (§ 115 ust. 2). Konstrukcja nie może wystawać ponad najwyżej położoną linię kotew więcej niż 3 m, a pomost roboczy umieszcza się nie wyżej niż 1,5 m nad tą linią (§ 115 ust. 3). PIP zwraca uwagę na dodatkowe kotwienie, gdy rusztowanie jest osiatkowane, bo siatka przy silnym wietrze zwiększa siły wyrywające.
4. Pomosty
- Pomost o powierzchni roboczej wystarczającej dla pracujących, narzędzi i niezbędnej ilości materiałów (§ 112 pkt 1).
- Pomosty z desek lub bali dostosowane do zaprojektowanego obciążenia, szczelne i zabezpieczone przed zmianą położenia (§ 135, rozdz. 9); pomosty systemowe zablokowane zgodnie z instrukcją producenta.
- Włazy w pionach komunikacyjnych zamknięte, a na pomostach nie zostawia się materiałów po zakończeniu pracy (§ 124).
5. Poręcze i krawężniki
- Balustrada z krawężnikiem o wysokości 0,15 m i poręczą ochronną na wysokości 1,1 m, z wypełnioną przestrzenią między nimi (§ 15 ust. 2, przywołany w § 112 pkt 5); w rusztowaniach systemowych poręcz może być na 1 m (§ 15 ust. 3).
- Balustrada także od strony ściany, gdy rusztowanie jest odsunięte od niej o ponad 0,2 m (§ 115 ust. 4).
6. Komunikacja, obciążenie, tablica, uziemienie i siatki
| Obszar | Sprawdź |
|---|---|
| Piony komunikacyjne | Najdalsze stanowisko nie dalej niż 20 m od pionu, piony nie dalej niż 40 m od siebie (§ 113) |
| Obciążenie | Materiał w granicach dopuszczalnego obciążenia z tablicy (klasy obciążenia) |
| Tablica | Wykonawca montażu z telefonem i dopuszczalne obciążenia (§ 111); PIP zaleca podawać obciążenie w kilogramach na pomost |
| Uziemienie | Rusztowanie metalowe uziemione i z instalacją piorunochronną (§ 117); oporność potwierdzona pomiarem uprawnionego elektryka |
| Wysięgniki | Udźwig urządzenia do transportu materiałów na wysięgniku mocowanym do rusztowania nie większy niż 1,5 kN (§ 116) |
| Przy drogach | Daszki ochronne i osłony z siatek (§ 119) |
Co pokazują kontrole PIP?
W kampanii «Budowa. Stop wypadkom!» PIP podaje, że w kontrolach z ostatnich lat naruszenia przepisów przy pracach z użyciem rusztowań stwierdzano w 46% kontroli, a dopuszczenie rusztowań do eksploatacji bez wymaganych odbiorów w 10% kontroli. PIP nie podaje, z którego roku pochodzą te dwie liczby. Brak odbioru to więc nie formalność: zdarzał się mniej więcej w co dziesiątej kontroli. Model w ScaFix pokazuje, gdzie zaplanowano kotwy, pomosty i poręcze, więc można go porównać z gotowym rusztowaniem podczas obchodu, ale nie jest on ani obliczeniem statycznym, ani odbiorem.
Nadzór nad przestrzeganiem tych przepisów na budowach sprawuje Państwowa Inspekcja Pracy. Ta lista kontrolna to informacja planistyczna, a nie zatwierdzenie konstrukcji: o sposobie montażu decydują instrukcja producenta, ewentualny projekt indywidualny i rozporządzenie z 6 lutego 2003 r., a rusztowanie przed użyciem musi odebrać kierownik budowy lub uprawniona osoba.
Najczęstsze pytania
Kto może podpisać protokół odbioru rusztowania?
Kierownik budowy lub uprawniona osoba. Według PIP chodzi o osobę z uprawnieniami budowlanymi w specjalności konstrukcyjno-budowlanej.
Jak często trzeba robić przegląd rusztowania?
Nie rzadziej niż raz w miesiącu oraz za każdym razem po silnym wietrze, opadach, innych zagrożeniach i przerwach dłuższych niż 10 dni, zgodnie z § 127.
Czy odbiór można wpisać do dziennika budowy zamiast protokołu?
Tak. § 110 ust. 2 dopuszcza wpis w dzienniku budowy albo protokół odbioru technicznego, a oba muszą zawierać te same siedem informacji.
Co musi być na tablicy rusztowania?
Wykonawca montażu z imieniem i nazwiskiem albo nazwą i numerem telefonu oraz dopuszczalne obciążenia pomostów i konstrukcji, zgodnie z § 111.
Przy jakim wietrze nie wolno montować rusztowania?
§ 123 zakazuje montażu, eksploatacji i demontażu w czasie burzy lub wiatru o prędkości przekraczającej 10 m/s, a także we mgle, deszczu, śniegu i gołoledzi.
Źródła
Źródła pierwotne tego artykułu wraz z datą, w której je przeczytano.
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 6 lutego 2003 r. w sprawie bhp podczas wykonywania robót budowlanych, Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401 (ISAP, pdf) (odczyt 23 października 2026)
- Sejm ELI: status aktu Dz.U. 2003 poz. 401 (odczyt 23 października 2026)
- PIP: Bezpiecznie i zgodnie z prawem. Lista kontrolna z komentarzem (2021) (odczyt 23 października 2026)
- PIP, kampania Budowa. Stop wypadkom!: wypadki i nieprawidłowości w branży budowlanej (odczyt 23 października 2026)