Przejdź do treści
ScaFix

Bezpieczeństwo

Bezpieczne rusztowanie jezdne

Rusztowanie na kółkach wybiera się, bo jest lekkie i szybkie w montażu. Te same cechy sprawiają, że łatwo je przewrócić. Poniżej polskie przepisy, polskie wydanie normy i instrukcja polskiego producenta, z liczbami, które trzeba znać na budowie.

Autor: Ole Emil Frikstad Urstad · Jak liczymy (po angielsku) ·

Layher Uni – rusztowanie jezdne w modelu 3D ScaFix
Layher Uni – rusztowanie jezdne, narysowane według tabeli producenta.

Jak bezpiecznie używać rusztowania jezdnego?

Rusztowanie jezdne montuje się zgodnie z instrukcją producenta, z balastem lub wysięgnikami przewidzianymi dla danej wysokości. Kółka blokuje się w co najmniej dwóch miejscach, przetacza się je tylko po równym, utwardzonym podłożu o spadku do 1% i nigdy z ludźmi na pomoście. Przy wietrze powyżej 10 m/s praca jest zabroniona.

Jakie przepisy dotyczą rusztowań jezdnych w Polsce?

Podstawą jest rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401), obowiązujące od 20 września 2003 r. (ELI). Rusztowaniom przejezdnym poświęca ono trzy krótkie paragrafy, a kilka innych dotyczy wszystkich rusztowań (tekst rozporządzenia):

ParagrafWymaganie
§ 108 ust. 1Rusztowanie wykonuje się zgodnie z dokumentacją producenta albo projektem indywidualnym
§ 109Osoby montujące i demontujące rusztowania muszą mieć wymagane uprawnienia
§ 111Tablica z wykonawcą montażu (z telefonem) i dopuszczalnymi obciążeniami
§ 123Zakaz montażu, eksploatacji i demontażu o zmroku bez oświetlenia, we mgle, w deszczu, śniegu, gołoledzi, w czasie burzy i przy wietrze powyżej 10 m/s
§ 130Droga przemieszczania wyrównana, utwardzona, odwodniona, o spadku do 1%
§ 131Zabezpieczenie przed przypadkowym przemieszczeniem w co najmniej dwóch miejscach
§ 132Zakaz przemieszczania rusztowania, gdy przebywają na nim ludzie

Państwowa Inspekcja Pracy dopowiada w swojej liście kontrolnej dla budów (PIP, wydanie 3/2021), jak § 131 wygląda w praktyce: kółka muszą mieć sprawne hamulce, a podczas pracy co najmniej dwa hamulce położone po przekątnej powinny być zablokowane. Ta sama publikacja przypomina, że rusztowania metalowe mogą montować tylko osoby z książeczką montażysty wydaną przez Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego.

Co zmieniła norma PN-EN 1004-1?

Rusztowania jezdne z elementów prefabrykowanych projektuje się według PN-EN 1004-1:2021-04, która wprowadza EN 1004-1:2020 i zastępuje PN-EN 1004:2005. Polski Komitet Normalizacyjny opublikował ją 21 kwietnia 2021 r., na razie w wersji angielskiej, a odpowiada za nią KT 14 (PKN: karta normy). Według zakresu norma obejmuje rusztowania o wysokości do 12 m wewnątrz i do 8 m na zewnątrz, podaje wytyczne doboru głównych wymiarów i sposobów stabilizacji i nie dotyczy rusztowań zgodnych z EN 12810-1 i EN 12811-1. Według tej normy certyfikuje je między innymi Łukasiewicz – Warszawski Instytut Technologiczny (wykaz norm AC 002).

Co zmienia nowe wydanie, opisał dr inż. Piotr Kmiecik z Polskiej Izby Gospodarczej Rusztowań w „Inżynierze Budownictwa” (styczeń 2021):

WymaganiePN-EN 1004:2005Nowe wydanie (projekt FprEN 1004:2019)
Odstęp między pomostami w użytkowaniudo 4,2 mdo 2,25 m
Od podłoża do pierwszego pomostudo 4,6 mdo 3,40 m
Balaststały, według dokumentacji producentadopuszczalny także płyn lub materiał sypki, w szczelnych, odpornych na uderzenia pojemnikach z widocznym poziomem napełnienia

Ten sam autor przypomina o klasach obciążenia: klasa 2 to 1,50 kN/m² do prac bez składowania materiałów, klasa 3 to 2,00 kN/m², na przykład do docieplania i tynkowania. Roboty ciężkie, jak murowanie, nie mieszczą się w EN 1004, więc typowych wież jezdnych się do nich nie używa. O tym, co klasy oznaczają dla materiału na pomoście, piszemy w artykule o klasach obciążenia.

Layher Uni – rusztowanie jezdne w najwyższej konfiguracji z tabeli producenta, w modelu 3D ScaFix
Najwyższa konfiguracja Layher Uni dostępna w tabeli.

Przy jakim wietrze trzeba przerwać pracę?

Polski przepis jest jednoznaczny: przy wietrze powyżej 10 m/s montaż, eksploatacja i demontaż rusztowań są zabronione (§ 123 pkt 3). Instrukcja producenta może wyznaczać własną granicę. Instrukcja montażu rusztowań przejezdnych ALTRAD-Mostostal (starsza instrukcja odnosząca się jeszcze do PN-EN 1004:2005, udostępniana przez Altrad Montaż w Siedlcach) każe przy sile wiatru powyżej 6°B (12 m/s) i na koniec zmiany przetoczyć rusztowanie używane na wolnym powietrzu lub w otwartych budynkach w miejsce osłonięte albo je rozebrać. Tej samej granicy dotyczy zakaz przesuwania przy silnym wietrze. Instrukcja zaleca też, by rusztowanie na zewnątrz w miarę możliwości kotwić do budynku lub innej stałej konstrukcji. Rozstrzyga niższa z wartości: z przepisu albo z instrukcji.

Po silnym wietrze, opadach i przerwie dłuższej niż 10 dni rusztowanie sprawdza kierownik budowy lub uprawniona osoba, a okresowo nie rzadziej niż raz w miesiącu (§ 127). To samo przypomina CIOP-PIB w opracowaniu o rusztowaniach budowlanych. Po skończonej pracy na pomoście nie zostawia się materiałów (§ 124).

Balast, podpory i obciążenia boczne

Ile balastu i jakie podpory są potrzebne, mówi wyłącznie tabela w instrukcji dla danego zestawu i wysokości. ALTRAD-Mostostal pisze wprost: jeśli tabela wymaga balastu albo podpór, muszą być zawsze zamontowane, bo stateczność zapewnia ciężar własny rusztowania i balast. Producent oferuje żeliwne obciążniki MP-123 o masie 26 kg, inne balasty dopuszcza tylko wtedy, gdy da się je trwale umieścić we wskazanych miejscach, a materiałów sypkich do balastowania jego instrukcja nie dopuszcza. Nowa norma luzuje ten wymóg tylko dla pojemników spełniających jej warunki, więc o tym, co wolno, decyduje instrukcja danego zestawu.

Ta sama instrukcja ogranicza wysunięcie podstawki regulowanej do 200 mm, zabrania ustawiania na pomoście skrzyń i drabin, mocowania pomostów między rusztowaniem a budynkiem i montowania wciągarek na rusztowaniu przejezdnym. Na rusztowaniu wolno pracować tylko na jednym pomoście, a pracownik nie może się opierać o poręcze ani wychylać poza pomost.

Nawet najmniejsze rusztowanie ma swoje limity. Składane rusztowanie Krause STABILO ma nośność 240 kg i pomost zawieszany najwyżej na 1 m. Instrukcja zakazuje łączenia kilku takich rusztowań w jedną powierzchnię, mocowania urządzeń do podnoszenia i kładek do budynku (instrukcja Krause STABILO).

Jak bezpiecznie przetaczać rusztowanie?

Najpierw zejść z pomostu i zdjąć luźne przedmioty, bo § 132 zakazuje przetaczania z ludźmi. Potem sprawdzić drogę: wyrównana, utwardzona, odwodniona i o spadku najwyżej 1% (§ 130). Studzienki i otwory trzeba przykryć, a w pobliżu napowietrznych linii elektroenergetycznych rusztowanie może pracować tylko poza strefą niebezpieczną; w innym przypadku napięcie trzeba wyłączyć (§ 122). Instrukcja ALTRAD-Mostostal pozwala przesuwać rusztowanie tylko ręcznie, wzdłuż dłuższego boku albo po przekątnej podstawy, nie szybciej niż idzie pieszy i bez uderzania w przeszkody; rusztowania od 8,0 m wzwyż trzeba przy przesuwaniu dodatkowo stabilizować. Na miejscu blokuje się dźwignią hamulce wszystkich kół i przed każdym użyciem sprawdza, czy są zablokowane, a konstrukcję ustawia się w pionie śrubami podstawek.

Jak montować, żeby nie stać na niezabezpieczonym pomoście?

Stanowisko na wysokości co najmniej 1 m wymaga zabezpieczenia przed upadkiem (§ 133). Instrukcja ALTRAD-Mostostal wymaga do montażu co najmniej dwóch osób i każe na kondygnacjach pośrednich układać jako pomosty pomocnicze deski o grubości 2 cali, dłuższe od rusztowania o co najmniej 60 cm. Na pomost wchodzi się tylko po ramach od wewnętrznej strony, przez klapę, którą potem się zamyka; wchodzenie z zewnątrz i wskakiwanie na pomost są zabronione. Każdy zestaw z pomostem roboczym na wysokości 2,0 m lub wyżej ma mieć pomost zabezpieczający, a poręcz główną montuje się na 1,10 m, pośrednią na 0,55 m. Elementów demontowanych nie wolno zrzucać (§ 125).

Odbiór przed pierwszym użyciem

Z rusztowania można korzystać dopiero po odbiorze przez kierownika budowy lub uprawnioną osobę, potwierdzonym wpisem do dziennika budowy albo protokołem (§ 110). Co musi zawierać protokół i co sprawdzić, opisuje nasz artykuł o odbiorze rusztowania.

Strony ScaFix o rusztowaniach jezdnych, na przykład Krause ProTec, pokazują dla każdej wysokości elementy, wysięgniki i balast z tabel producenta.

To informacje do planowania, a nie obliczenia statyczne ani odbiór. O montażu i użytkowaniu decydują instrukcja producenta i rozporządzenie BHP przy robotach budowlanych (Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401), których przestrzeganie kontroluje Państwowa Inspekcja Pracy, a rusztowanie przed użyciem odbiera kierownik budowy lub uprawniona osoba.

Najczęstsze pytania

Czy można przesuwać rusztowanie na kółkach z pracownikiem na pomoście?

Nie. § 132 rozporządzenia BHP zabrania przemieszczania rusztowań przejezdnych, gdy przebywają na nich ludzie, a luźne przedmioty trzeba wcześniej zdjąć.

Ile hamulców musi być zablokowanych?

Przepis wymaga zabezpieczenia w co najmniej dwóch miejscach, a PIP zaleca zablokowanie co najmniej dwóch hamulców po przekątnej. Instrukcja ALTRAD-Mostostal każe przed każdym użyciem zablokować hamulce wszystkich kół.

Do jakiej wysokości można stawiać rusztowanie jezdne?

Norma PN-EN 1004-1 obejmuje wieże do 12 m wewnątrz i 8 m na zewnątrz. Konkretny model może mieć niższą granicę, podaną w tabeli instrukcji.

Czy do montażu rusztowania aluminiowego jezdnego potrzebne są uprawnienia?

§ 109 wymaga uprawnień od osób montujących rusztowania, a PIP wskazuje książeczkę montażysty IMBiGS dla rusztowań metalowych. Instrukcję producenta trzeba znać w każdym przypadku.

Przy jakim wietrze nie wolno pracować na rusztowaniu?

Powyżej 10 m/s, a także w czasie burzy, gęstej mgły, opadów i gołoledzi. Instrukcja lub ocena ryzyka może wyznaczyć granicę niższą.

Źródła

Źródła pierwotne tego artykułu wraz z datą, w której je przeczytano.