Przejdź do treści
ScaFix
Polski

Oprogramowanie

Excel czy program do rusztowań przy zestawieniu elementów

Wiele firm rusztowaniowych wycenia każde zlecenie w arkuszu, który ktoś zbudował lata temu, i wiele z nich dobrze na tym zarabia. Pytanie nie brzmi, czy Excel potrafi policzyć rusztowanie, tylko które zlecenia liczy pewnie i ile kosztuje błąd, gdy policzy źle.

· Jak liczymy ·

Zbliżenie najwyższego poziomu HAKI Universal pod okapem, z poręczami i krawężnikami, w modelu 3D ScaFix
Najwyższy poziom pod okapem, z poręczami i krawężnikami.

Czy arkusz Excel wystarczy do wyceny rusztowania?

Wystarczy przy prostych ścianach z jednym systemem i przy wycenie zestawienia, któremu już ufasz. Zawodzi, gdy narożniki, mieszane długości pól, szczyty i kotwienie liczy się formułą. Badania Raya Panko wykazały istotne błędy w 91 % z 55 skontrolowanych arkuszy firmowych; program do rusztowań liczy z modelu, nie z formuł.

Co arkusz robi dobrze?

Dobry arkusz do zestawień ma prawdziwe zalety i warto je nazwać, zanim przejdziemy do słabych miejsc.

  • Jest przejrzysty. Każda liczba stoi w komórce, którą można kliknąć. Nic nie chowa się w algorytmie dostawcy.
  • Trzyma Twoje stawki. Robocizna za metr kwadratowy, najem za tydzień, transport i marża są Twoje i zmienisz je w kilka sekund.
  • Każdy go ma. Bez szkolenia, bez nowej licencji, bez kolejnego loginu dla biura.
  • To wspólny format wyjściowy. Nawet programy kończą w arkuszu: Scaffold Estimation Tool firmy PERI eksportuje zestawienie z numerami katalogowymi, ilościami i masami do Excela, żeby przygotować ofertę (PERI).

To ostatnie jest ważne. Prawdziwy wybór rzadko brzmi «Excel albo program». Chodzi o to, czy liczenie odbywa się w arkuszu, czy przed nim.

Gdzie arkusz się myli?

Arkusz działa według reguł: tyle ram na pole, tyle pomostów na poziom. Dla prostej ściany reguły łatwo zapisać, ale każdy element prawdziwego budynku je komplikuje.

Narożniki

Dwie ściany w narożniku to nie dwie osobne ściany. Jeden ciąg zwykle przechodzi za narożnik o szerokość rusztowania, co potrafi dodać całe pole, a poręcze czołowe obu ciągów zastępuje połączenie. Arkusz, który sumuje ściany wiersz po wierszu, liczy końce podwójnie i gubi to pole.

Mieszane długości pól

Ściana 11,4 m to może być trzy pola 3,07 m i jedno 2,57 m (11,78 m), trzy pola 3,07 m i jedno 2,07 m (11,28 m, czyli krócej niż ściana, więc końce trzeba sprawdzić), cztery pola 3,07 m (12,28 m) albo mieszanka z krótszym polem przy rurze spustowej. Każdy wariant zmienia pomosty, poręcze, krawężniki i stężenia według długości. Formuła z jedną długością pola na ścianę nie pokaże mieszanki, a arkusz, w którym wpisuje się każde pole, szybko staje się rysunkiem w komórkach.

Spadek terenu i szczyty

Gdy teren opada wzdłuż ściany albo ściana kończy się szczytem, każda linia stojaków ma inną wysokość. Podstawki, liczba ram w linii i górne poręcze zmieniają się pole po polu. Tu arkusze zwykle przyjmują średnią wysokość, a średnia jest błędna na obu końcach.

Kotwy i stężenia

Rozstaw kotew i stężeń wynika z instrukcji producenta i zmienia się z siatką, plandeką i wspornikami. Arkusz może zawierać tę regułę, ale tylko jeśli ktoś ją zaktualizuje przy nowym wydaniu instrukcji, i tylko jeśli osoba wypełniająca zaznaczy, że rusztowanie będzie osłonięte.

Zbliżenie najwyższego poziomu Jamax pod okapem, z poręczami i krawężnikami, w modelu 3D ScaFix
Najwyższy poziom pod okapem, z poręczami i krawężnikami.

Jak często arkusze są błędne?

Badania nie dotyczą rusztowań, ale wnioski są jasne. Podsumowanie dziewięciu badań Raya Panko pokazuje, że osoby budujące arkusz samodzielnie zostawiały błędy w 1,1–5,6 % komórek z formułami (Panko, eksperymenty). W pięciu głównych audytach prawdziwych arkuszy firmowych, w tym komercyjnych audytach Coopers & Lybrand (1997) i KPMG (1998), istotne błędy miało 91 % z 55 arkuszy, a osoby szukające błędów znajdowały tylko około 60 % z nich (Panko, audyty).

Budownictwo też ma swoje przykłady. European Spreadsheet Risks Interest Group opisuje sprawę z 2019 roku, w której wykonawca musiał wycofać ofertę na kolejny etap budowy, bo błąd w arkuszu zaniżył ją o dużą kwotę (EuSpRIG, POB1902). Oferta na rusztowanie jest mniejsza, ale mechanizm ten sam: jedna błędna komórka, skopiowana do każdego wiersza, który od niej zależy.

A wersje i przecinki?

Druga słabość to nie formuły, tylko kopie. Zestawienie wysłane klientowi, poprawione przez kosztorysanta i otwarte przez kierownika szybko istnieje w trzech wersjach. Microsoft 365 prowadzi historię wersji, ale tylko dla plików zapisanych w OneDrive lub SharePoint (Microsoft Support); arkusz z pulpitu albo z załącznika jej nie ma.

W Polsce dochodzi przecinek dziesiętny. Excel domyślnie bierze separatory z ustawień regionalnych systemu (Microsoft Support), więc długość «3,07» z polskiego komputera może na innym stać się tekstem albo liczbą 307, a formuły przestają liczyć bez ostrzeżenia.

Jak wypadają obok siebie?

PytanieArkuszProgram do rusztowań
Prosta ściana, jeden systemSzybko i pewnieSzybko i pewnie
NarożnikiRęczne reguły, łatwo policzyć podwójnieZ układu ścian
Mieszane pola i spadek terenuTrudne, często uśrednionePole po polu
Kotwy i stężeniaTak dobre jak ostatnia aktualizacjaTak dobre jak reguły dostawcy
Wycena i własne stawkiMocna stronaRóżnie; wiele programów eksportuje do Excela
Rysunek dla klienta i ekipyBrakWidok 2D i 3D
Jedna aktualna wersjaTylko przy wspólnym zapisie i dyscyplinieZwykle wbudowana

Programy też nie są jednakowe. Avontus Designer tworzy zestawienie materiałów jednym kliknięciem i importuje plany IFC, PDF i AutoCAD (Avontus); Scaffcalc tworzy oferty i zestawienia z modelu 3D w przeglądarce (Scaffcalc). Ich reguły są aktualne tylko na tyle, na ile dba o to dostawca, czyli ta sama uwaga co przy arkuszu, tylko przeniesiona na cudze biurko. Porównanie samych programów jest na stronie ScaFix czy Scaffcalc oraz w zestawieniu programów do rusztowań.

Co wybrać?

  • Głównie proste elewacje z jednym systemem: dobry arkusz wystarczy. Zablokuj komórki z formułami, trzymaj dane wejściowe na jednej karcie, przy każdej regule wpisz wydanie instrukcji i raz w miesiącu porównaj jedno zlecenie z tym, co wróciło z budowy.
  • Domy z narożnikami, szczytami i dobudówkami: licz w programie, wyceniaj w arkuszu. Zachowujesz swoje stawki i zyskujesz geometrię.
  • Duże lub nietypowe rusztowania: program z regułami systemu i obliczenia konstruktora tam, gdzie konfiguracja wychodzi poza przypadki z instrukcji.

ScaFix to przykład drogi środkowej: z wymiarów ścian albo rysunku PDF robi rusztowanie 3D i zestawienie elementów dla wielu systemów rusztowań, w tym polskich systemów ramowych, a listę można potem wycenić gdziekolwiek; nie wykonuje obliczeń statycznych.

Czy któreś z nich czyni rusztowanie bezpiecznym?

Żadne. Arkusz i lista z programu to ilości, nie zatwierdzenie. § 109 rozporządzenia w sprawie BHP przy robotach budowlanych wymaga, by osoby montujące i demontujące rusztowania miały wymagane uprawnienia, a o kotwieniu, stężeniach i obciążeniach decyduje instrukcja montażu i użytkowania producenta.

To informacje planistyczne, nie zatwierdzenie konstrukcji. Rozstrzyga instrukcja producenta; rusztowanie poza jej konfiguracjami wymaga projektu konstruktora, a przed użyciem odbioru.

Najczęstsze pytania

Czy można zrobić zestawienie rusztowania w Excelu?

Tak. Przy prostych ścianach z jednym systemem arkusz z polami, poziomami i regułami producenta działa dobrze; narożniki, mieszane pola i spadek terenu to miejsca, gdzie zaczyna gubić elementy.

Dlaczego Excel psuje długości z przecinkiem?

Excel bierze separator dziesiętny z ustawień regionalnych systemu. Plik z polskiego komputera otwarty na komputerze z kropką może zamienić «3,07» w tekst albo w 307.

Po co przechodzić z Excela na program do rusztowań?

Głównie dla narożników, szczytów i mieszanych długości pól, dla rysunku, który zrozumie klient i ekipa, oraz dla jednej aktualnej wersji każdego zlecenia.

Jaki program do rusztowań tworzy zestawienie automatycznie?

Między innymi Avontus Designer, Scaffcalc, narzędzia PERI, LayPLAN firmy Layher i ScaFix tworzą zestawienie z planu, z różnymi mocnymi stronami; porównanie programów zestawia je obok siebie.

Jak często arkusze zawierają błędy?

Badania zebrane przez Raya Panko wykazały błędy w 1,1–5,6 % komórek w arkuszach budowanych samodzielnie i istotne błędy w 91 % starannie skontrolowanych arkuszy firmowych.

Źródła

Źródła pierwotne tego artykułu wraz z datą, w której je przeczytano.