Przejdź do treści
ScaFix

Poradnik

Wyciąg budowlany przy rusztowaniu: rodzaje, kotwienie i przepisy

W Polsce o tym, kto bada urządzenie do transportu pionowego, decyduje jego rodzaj w przepisach o dozorze technicznym. Ten poradnik porządkuje wyciągi i dźwigi budowlane według form dozoru UDT, pokazuje kotwienie masztu i to, co rozporządzenie BHP z 2003 roku mówi o samym rusztowaniu.

Autor: Ole Emil Frikstad Urstad · Jak liczymy (po angielsku) ·

Rusztowanie HAKI Universal (przęsła 2,5 m, szerokość 1,01 m) wokół domu 11,4 × 5,3 m z dachem dwuspadowym (okap 4,5 m, kalenica 6 m), narysowane przez model 3D ScaFix
HAKI Universal (przęsła 2,5 m, szerokość 1,01 m) wokół domu przykładowego, tak jak ScaFix rysuje go w 3D.

Czy wyciąg przy rusztowaniu podlega dozorowi UDT?

Tak, w większości przypadków. Wyciągi towarowe i dźwigi budowlane podlegają dozorowi technicznemu: dźwig budowlany towarowo-osobowy dozorowi pełnemu z badaniem co rok, dźwig budowlany towarowy i wyciąg towarowy dozorowi ograniczonemu z badaniem co 2 lata. Urządzenie na wysięgniku mocowanym do rusztowania nie może mieć udźwigu większego niż 1,5 kN.

Jakie urządzenia pracują przy rusztowaniu?

RodzajDo czego służyPrzewóz osób
Wciągarka linowa lub kółko na wysięgniku mocowanym do rusztowanialekkie materiały podnoszone na jedną ramęnie
Dźwig budowlany towarowy z zębatkąładunki na przystanki wzdłuż własnego masztunie
Platforma transportowaładunki i operator z przyciskiem podtrzymywanymoperator i upoważnieni pasażerowie
Dźwig budowlany towarowo-osobowy z kabinąwiele osób i większe ładunkitak

Udźwig, wysokość masztu i rozstaw kotew podaje producent w karcie danego modelu; norweski system Jamax dopuszcza na przykład na swoim kółku najwyżej 50 kg (instrukcja Jamax, rozdz. 8.4).

Normy wyrobu dzielą urządzenia tak samo: PN-EN 12158-1:2021 obejmuje dźwigi wyłącznie do ładunków (SIS), EN 16719:2018 platformy transportowe prowadzone przez operatora z przyciskiem podtrzymywanym, z prędkością do 0,2 m/s (Standard Norge), a EN 12159:2024 dźwigi do przewozu osób i materiałów z prowadzoną kabiną (EVS).

Jaka forma dozoru i jakie terminy badań?

Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 grudnia 2012 r. (Dz.U. 2012 poz. 1468) wymienia w § 1 pkt 6 lit. f wyciągi towarowe, a w pkt 7 dźwigi budowlane wśród urządzeń podlegających dozorowi technicznemu (Dz.U. 2012 poz. 1468). Formy dozoru i terminy podaje rozporządzenie z 30 października 2018 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego urządzeń transportu bliskiego (Dz.U. 2018 poz. 2176):

UrządzenieForma dozoruBadanie przez UDTPrzegląd konserwacyjny
Dźwig budowlany towarowo-osobowypełnyokresowe co rokco 30 dni
Dźwig budowlany towarowyograniczonydoraźne kontrolne co 2 lataco 30 dni
Wyciąg towarowyograniczonydoraźne kontrolne co 2 lataco 90 dni
Urządzenie o udźwigu do 250 kg (bez dźwigów i urządzeń do przemieszczania osób)uproszczonybrak–

Dla montażu na budowie ważne są dwa przepisy. § 18 ust. 2 wymaga badania doraźnego eksploatacyjnego dźwigu budowlanego po pierwszym montażu na danym obiekcie. § 18 ust. 1 zwalnia z takiego badania po zmianie miejsca pracy wyciągi towarowe przewoźne i przenośne. Gdzie dokładnie mieści się dany model, zwłaszcza platforma transportowa według EN 16719, warto ustalić z oddziałem UDT przed dostawą.

Rusztowanie HAKI Universal z wieżą schodową wokół budynku 16,5 m, osiem poziomów, w modelu 3D ScaFix
HAKI Universal z wieżą schodową, osiem poziomów.

Co mówi rozporządzenie BHP o dźwigu przy budowie?

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 6 lutego 2003 r. w sprawie bhp podczas wykonywania robót budowlanych (Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401, akt obowiązujący) ma krótki, konkretny fragment o dźwigach budowlanych (tekst rozporządzenia; status w ELI):

  • § 94: stanowisko operatora co najmniej 6 m od konstrukcji dźwigu, z widokiem na ruch platformy na całej wysokości;
  • § 95: nad miejscem załadunku z poziomu terenu daszek ochronny wystający co najmniej 2 m od zewnętrznej krawędzi platformy;
  • § 96: sygnalizacja między stanowiskiem obsługi i odbioru;
  • § 97: dostęp z pomostów do platformy dźwigu szybowego zabezpieczony ruchomymi zaporami o wysokości 1,1 m, w odległości 0,3 m od krawędzi pomostu;
  • § 98: ładunek na platformie zabezpieczony przed przesunięciem.

Najważniejszy dla rusztowań jest jednak § 116: udźwig urządzenia do transportu materiałów na wysięgnikach mocowanych do konstrukcji rusztowania nie może przekraczać 1,5 kN. Kółko lub wciągarka na rusztowaniu musi więc mieścić się jednocześnie w tym limicie i w limicie producenta, a niższy z nich decyduje.

Jak kotwi się maszt i wyciąg na rusztowaniu?

Maszt dźwigu z zębatką kotwi się do budynku według planu montażu producenta, z podanym rozstawem kotew i największym wysięgiem masztu ponad najwyższą kotwą. Dlatego § 18 ust. 2 wymaga badania po pierwszym montażu na danym obiekcie: sprawdza ono urządzenie w takim ustawieniu i zakotwieniu, w jakim faktycznie pracuje.

Kotwienie masztu do rusztowania zamiast do budynku zamienia rusztowanie w konstrukcję nośną dźwigu. Brytyjski poradnik branżowy podaje typową siłę osiową 70 kN w kotwie dużego dźwigu towarowo-osobowego, wobec 6,1–9,1 kN oporu poślizgu złącza rusztowaniowego (CPA CHIG 1901). Siły musi więc podać dostawca dźwigu, a rozwiązanie musi potwierdzić dostawca rusztowania lub konstruktor. Kotwy samego rusztowania nie są na to liczone.

Wyciągi wieszane na rusztowaniu obciążają jedną ramę. Jamax wymaga jednej dodatkowej kotwy na ramie za kółkiem, zamontowanej przed jego użyciem, a GEDA dla Mini i Maxi zakotwienia ramy pionowej z wysięgnikiem u góry i u dołu kotwami przenoszącymi rozciąganie i ściskanie oraz stężenia ukośnego (GEDA BL068, s. 55).

Jak zaplanować rusztowanie wokół dźwigu?

  1. Miejsce: tam, gdzie da się rozładować samochód, gdzie podłoże przeniesie obciążenia fundamentu i gdzie maszt można zakotwić w konstrukcji nośnej na każdym poziomie.
  2. Przystanki: wybierz, na których poziomach dźwig się zatrzymuje. Każdy przystanek otwiera poręcz; poza czasem załadunku otwór musi być zamknięty zaporą.
  3. Szczelina: brytyjski poradnik dla dźwigów przy rusztowaniach wymaga zabezpieczenia krawędzi rampy, gdy szczelina między dźwigiem a rusztowaniem przekracza 150 mm (CPA/NASC CHIG 0501).
  4. Pomost przy przystanku: cały ładunek z platformy trafia na kilka pomostów. Porównaj udźwig dźwigu z klasą obciążenia rusztowania.
  5. Szerokość przęsła a szerokość bramki: przęsło przy przystanku musi pomieścić platformę i zaporę; wymiary podaje karta dźwigu.
  6. Strefa niebezpieczna i daszek: wygrodź podstawę dźwigu i zbuduj daszek z § 95.
  7. Długie elementy: stojaki i rygle przewozi się w stojakach transportowych, nigdy wystające w stronę rusztowania.

Co jeszcze sprawdzić przed odbiorem?

Rusztowanie przy dźwigu przechodzi zwykły odbiór, opisany w protokole odbioru rusztowania, a ogólne zasady zebraliśmy w przepisach dotyczących rusztowań. Nowe maszyny wprowadzane do obrotu w UE od 20 stycznia 2027 r. podlegają rozporządzeniu (UE) 2023/1230 zamiast dyrektywy maszynowej 2006/42/WE (Komisja Europejska).

W ScaFix Pro (w przeglądarce) dźwig można ustawić przy ścianie na podstawie opublikowanych danych producenta; aplikacja ostrzega, gdy klasa obciążenia pomostu przy przystanku, poziomy kotew lub szerokość przęsła nie pasują, i dodaje dodatkowe kotwy do zestawienia materiałów, ale nie sam dźwig. Maszt zakotwiony do rusztowania nadal wymaga potwierdzenia dostawcy lub inżyniera.

To informacja do planowania, a nie obliczenie statyczne. Rozstrzygają instrukcja montażu producenta dźwigu, instrukcja producenta rusztowania lub projekt oraz przepisy o dozorze technicznym i BHP. Badania dźwigów i wyciągów prowadzi Urząd Dozoru Technicznego, przestrzeganie przepisów BHP kontroluje Państwowa Inspekcja Pracy, a rusztowanie przed użyciem odbiera osoba uprawniona.

Najczęstsze pytania

Czy wciągarka na rusztowaniu wymaga zgłoszenia do UDT?

Zależy od rodzaju i udźwigu. Urządzenia do 250 kg, z wyjątkiem dźwigów i urządzeń do przemieszczania osób, mają dozór uproszczony bez badań UDT, ale § 116 rozporządzenia BHP i tak ogranicza udźwig na wysięgniku rusztowania do 1,5 kN.

Jak często UDT bada dźwig budowlany?

Dźwig budowlany towarowo-osobowy co rok w ramach dozoru pełnego, dźwig budowlany towarowy co 2 lata w ramach dozoru ograniczonego; przegląd konserwacyjny co 30 dni.

Czy po przestawieniu dźwigu na nową budowę potrzebne jest badanie?

Tak, dla dźwigu budowlanego: po pierwszym montażu na danym obiekcie wymagane jest badanie doraźne eksploatacyjne. Wyciągi towarowe przewoźne i przenośne są z tego zwolnione.

Czy maszt dźwigu można kotwić do rusztowania?

Tylko wtedy, gdy rusztowanie zaprojektowano na siły z dźwigu. Siły podaje dostawca dźwigu, a rozwiązanie potwierdza dostawca rusztowania lub konstruktor.

Źródła

Źródła pierwotne tego artykułu wraz z datą, w której je przeczytano.