Steiger opbouwen: de volgorde van onderlegger tot oplevering

Wie mag een steiger opbouwen?

Artikel 7.23b lid 9 van het Arbobesluit is kort: opbouw, afbraak en ingrijpende wijzigingen gebeuren onder leiding van een bevoegd persoon, door monteurs die voor juist dit werk zijn opgeleid. In die opleiding komen het lezen van het montageschema, veilig (de)monteren, het voorkomen dat mensen of materiaal vallen, weersomslag en de toelaatbare belasting aan bod. Het schema en de instructies moeten op de bouwplaats bij de ploeg zijn (lid 10).

Het A-blad Steigerbouwen werkt dat uit in functies, van hulpmonteur tot voorman, en zegt dat er bij het steigerbouwen altijd een eerste monteur aanwezig is. Wie een steiger laat zetten bij zijn eigen huis, vraagt het steigerbedrijf dus het beste wie die dag de leiding heeft. Een rolsteiger is een ander product met een eigen handleiding.

Een systeemsteiger opbouwen in tien stappen

De volgorde hieronder volgt een handleiding van een systeemsteiger. Controleer elke stap aan de handleiding van het product dat je bouwt.

1. Grond controleren en onderleggers leggen

Loop de lijn van de steiger na op putten, kelders, aanvullingen en slappe grond. Maak de grond vlak, leg lastspreidende onderleggers onder elke staander en zet het werkgebied af zodat niemand onder de monteurs loopt.

2. Voetspindels zetten

Zet de spindels op de onderleggers op de globale staanderposities, begin op het hoogste punt van het terrein en blijf binnen het verstelbereik van de handleiding. Elke voetplaat draagt over het hele oppervlak.

3. Eerste slag bouwen en waterpas stellen

Zet de eerste staander met een korteling en een ligger in de laagste aansluitpunten, maak de eerste slag af en stel die in beide richtingen waterpas met de spindels. Een fout hier groeit met elke slag.

4. De volgende velden toevoegen

Ga veld voor veld langs de gevel en stel elk veld uit en waterpas, zodat de strook nooit een rij losse staanders is.

5. Liggers en kortelingen op vloerhoogte zetten

Zet de horizontalen aan binnen- en buitenzijde op elke slaghoogte, met de laagste slag in de laagst mogelijke aansluitpunten.

6. Diagonalen plaatsen

Zet de diagonalen volgens het patroon van de handleiding, bijvoorbeeld elk vijfde veld en de eindvelden aan de buitenzijde, en vergrendel de verbindingen voordat je verder gaat.

7. Vloeren leggen

Leg de vloeren in alle velden van de slag en zet de vergrendelingen tegen optillen. Houd de binnenrand binnen 15 centimeter van de gevel (A-blad) of zet binnenconsoles.

8. Verankeren tijdens het opbouwen

Zet de ankers op de posities en met het ankertype uit de handleiding of de berekening zodra elk ankerniveau bereikt is. Bouw nooit een slag boven een niveau dat al verankerd had moeten zijn.

9. Leuningen, kantplanken en opgang afmaken

Sluit elke werkvloer af met een leuning tot minstens 1 meter boven het werkvlak (art. 3.16), een knieleuning en een kantplank, en bouw de ladder- of trapopgang.

10. Controleren en opleveren

Laat een deskundige de steiger aan tekening en handleiding toetsen (art. 7.34), en lever hem op met een vrijgave voordat een ander vak hem gebruikt.

Volgens welk document bouw je?

Artikel 7.23b lid 1 eist een berekening als die niet beschikbaar is of de configuratie er niet in voorzien is, tenzij de steiger volgens een algemeen erkende standaardconfiguratie wordt opgebouwd. Het A-blad noemt onder meer meer dan 24 meter vloerhoogte, een slaghoogte boven 2,20 meter, bekleding en een verankerde lift als kenmerken van een complexe steiger.

De stappen hieronder volgen een systeemsteiger, met de internationale handleiding van HAKI Universal (HAKI AB, 2024) als uitgewerkt voorbeeld. Een framesteiger vervangt staanders en liggers door gelaste frames, maar de logica blijft gelijk.

Wat heeft een steiger onder zich nodig?

De voet draagt elke kilo die de steiger ooit krijgt, dus hier neem je de tijd. Zoek naar putten, kelders, aangevulde sleuven en slappe grond, die kunnen inzakken zodra de steiger belast is. HAKI laat de grond vlak maken, het draagvermogen verbeteren met lastspreidende onderleggers en beginnen op het hoogste punt van het terrein. De voetspindels stellen af tussen 55 en 570 mm; is er meer nodig, dan schuiven de liggers een groep aansluitpunten op de staander op in plaats van een spindel te ver uit te draaien.

Hoe blijf je veilig terwijl de steiger omhoog gaat?

De monteur loopt het grootste valrisico, want de leuningen staan er nog niet. Artikel 7.23 geeft collectieve beveiliging voorrang boven persoonlijke. Steigerbouwers lossen dat op met voorloopleuningen: de leuning van de volgende vloer staat al voordat iemand die vloer betreedt. Zo’n onderdeel mag volgens het A-blad niet zwaarder zijn dan 23 kg voor één monteur of 46 kg voor twee. Is de slag hoger dan 2,20 meter, dan komt er eerst een hulpvloer van minstens 60 centimeter breed, zodat de monteur de leuning kan bereiken. HAKI plaatst leuningframes vanaf de slag eronder met een voorloopgereedschap, en daarvoor steken de buitenstaanders een meter boven de volgende slag uit.

Artikel 7.23 lid 11 voegt toe dat tijdelijk werk op hoogte alleen gebeurt als het weer de veiligheid niet in gevaar brengt.

Waarom komen ankers en diagonalen er tijdens de opbouw in?

Omdat een steiger zonder schoren en ankers alleen stabiel is tot de eerste windstoot. De handleiding geeft de getallen: HAKI zet verticale diagonalen tussen de buitenstaanders in elk vijfde veld en altijd in de eindvelden. Elke binnenstaander krijgt om de vier meter hoogte een muuranker bij de knoop, het laagste anker zit hoogstens 4,8 m boven de grond, en een beklede steiger heeft meer ankers en een eigen berekening nodig.

Dit is een gevel van vijf velden en 10 m hoog in HAKI Universal, berekend door de rekenkern van ScaFix met de standaardinstellingen, zonder bekleding, met diagonalen en ankers:

Materiaallijst: HAKI Universal, 15,25 m × 10 m

Eén rechte gevel, 15,25 m lang en 10 m hoog, in 5 velden (5 × 3,05 m), 0,7 m breed, vloeren op 2,6 m, 4,6 m, 6,6 m, 8,6 m m: 146 m² steiger en 349 onderdelen in totaal, berekend door de rekenkern van ScaFix.

Vast voorbeeld uit de rekenkern van de app: zonder hoeken, openingen, bekleding, lift of consoles. De montagehandleiding van de fabrikant is bepalend; dit is planning, geen sterkteberekening.

Hoe breek je een steiger af?

In omgekeerde volgorde, vanaf de bovenste slag. HAKI haalt eerst kantplanken en leuningen weg, dan de bovenste vloer, dan de liggers, diagonalen en staanders van die slag, en herhaalt dat slag voor slag. Tussenliggende ankers blijven tot het afbreken hun hoogte bereikt, en materiaal gaat aan een touw of met de hand naar beneden, nooit gegooid. Wie een leuning tijdelijk weghaalt, zorgt eerst voor vervanging (art. 7.23).

Wat gebeurt er voordat het eerste vak de steiger op gaat?

De steiger wordt gecontroleerd en opgeleverd. Artikel 7.34 laat een ter zake deskundige de steiger controleren vóór gebruik en na elke wijziging, en niet-gerede delen worden gemarkeerd en afgeschermd (art. 7.23b). Het A-blad koppelt elke moeilijkheidsgraad aan wie mag opleveren: bij graad 1 en 2 minimaal een eerste monteur, bij graad 3 een voorman. Onze checklist voor steigerinspectie somt de punten op; vloerbreedte en belasting staan bij de belastingklassen.

Zit je nog in de planning, dan behandelt een gevelsteiger plannen velden, hoeken en slagen, en ScaFix tekent de steiger veld voor veld in 3D zodat je de opbouwvolgorde kunt doorlopen voordat de vrachtwagen komt.

Deze gids beschrijft de gangbare werkvolgorde. Het is geen montageschema en geen constructieve goedkeuring: de handleiding van de fabrikant, de berekening en het montageschema bepalen wat gebouwd mag worden volgens artikel 7.23b van het Arbobesluit, en een deskundige controleert de steiger vóór gebruik.

Veelgestelde vragen

Bronnen

De primaire bronnen van dit artikel, met de datum waarop elke bron is gelezen.

• Wetten.overheid.nl: Arbeidsomstandighedenbesluit, art. 3.16, 7.23, 7.23b en 7.34 (gelezen 24 oktober 2026)
• Volandis: A-blad Steigerbouwen (pdf, november 2020) (gelezen 24 oktober 2026)
• Nederlandse Arbeidsinspectie: Rolsteigers (gelezen 24 oktober 2026)
• HAKI Universal: gebruikershandleiding, internationale versie (HAKI AB, 2024, pdf, Engels) (gelezen 23 oktober 2026)