Przejdź do treści
ScaFix

Poradnik

Jak zostać monterem rusztowań

W Polsce do montażu i demontażu rusztowań potrzebne są uprawnienia. Zdobywa się je po szkoleniu i sprawdzianie przed komisją powołaną przez Sieć Badawczą Łukasiewicz – Warszawski Instytut Technologiczny.

Autor: Ole Emil Frikstad Urstad · Jak liczymy (po angielsku) ·

Zbliżenie narożnika, w którym spotykają się ściana podłużna i szczytowa, ze stojakami Jamax, pomostami, poręczami i krawężnikami w modelu 3D ScaFix
Narożnik: przęsła obu ścian się spotykają, z pomostem, poręczą i krawężnikiem na każdym poziomie.

Jak zdobyć uprawnienia na rusztowania?

Trzeba ukończyć szkolenie z części teoretycznej i praktycznej w ośrodku działającym według programu Łukasiewicz – WIT, a potem zdać sprawdzian przed komisją powołaną przez instytut. Po zdaniu otrzymuje się świadectwo i wpis do książki operatora w kategorii rusztowania budowlano-montażowe metalowe – montaż i demontaż. Uprawnienia nie mają określonego terminu ważności.

Skąd bierze się obowiązek posiadania uprawnień?

Punktem wyjścia jest rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych. Jego § 109 mówi krótko, że osoby zatrudnione przy montażu i demontażu rusztowań oraz monterzy ruchomych podestów roboczych powinni posiadać wymagane uprawnienia (Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401). To samo rozporządzenie wymaga, by rusztowanie montować zgodnie z instrukcją producenta albo projektem indywidualnym, a użytkować je dopiero po odbiorze przez kierownika budowy lub uprawnioną osobę.

Jakie to uprawnienia, wynika z drugiego aktu: rozporządzenia Ministra Gospodarki z 20 września 2001 r. w sprawie bhp podczas eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych do robót ziemnych, budowlanych i drogowych. W załączniku nr 1 jest pozycja „Rusztowania budowlano-montażowe metalowe – montaż i demontaż”, bez podziału na klasy (Dz.U. 2020 poz. 1461). Szczegóły przepisów o samym rusztowaniu omawiamy w artykule o przepisach dotyczących rusztowań.

Jak wygląda droga do uprawnień krok po kroku?

Od 1 stycznia 2023 r. § 23 rozporządzenia z 2001 r. stanowi, że maszyny i urządzenia z załącznika mogą obsługiwać wyłącznie osoby, które ukończyły szkolenie i uzyskały pozytywny wynik sprawdzianu przeprowadzonego przez komisję powołaną przez Sieć Badawczą Łukasiewicz – Warszawski Instytut Technologiczny (Dz.U. 2023 poz. 291). W praktyce oznacza to cztery kroki:

  1. Wybór ośrodka szkolenia. Szkolenie prowadzi podmiot spełniający warunki z § 25, m.in. lokalowe; to wymagania wobec ośrodka, nie wobec kursanta.
  2. Szkolenie. Według § 24 obejmuje ono część teoretyczną i praktyczną, a program opracowuje instytut.
  3. Sprawdzian przed komisją. Komisję powołuje Łukasiewicz – WIT, a nie ośrodek szkolenia.
  4. Świadectwo i książka operatora. Po zdanym sprawdzianie kursant otrzymuje świadectwo oraz wpis do książki operatora (§ 26). Instytut prowadzi listę wydanych świadectw i wpisów.

Ani rozporządzenie z 2001 r., ani nowelizacja z 2023 r. nie określają terminu ważności uprawnień, a uprawnienia uzyskane wcześniej zachowują moc.

Rusztowanie HAKI Ram wokół domu 11,4 × 5,3 m z dachem dwuspadowym (okap 4,5 m, kalenica 6 m), narysowane przez model 3D ScaFix
HAKI Ram wokół domu przykładowego, tak jak ScaFix rysuje go w 3D.

Kto organizuje egzaminy i ile jest ośrodków?

Instytut działał wcześniej jako Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego w Warszawie, w 2020 r. jako Sieć Badawcza Łukasiewicz – IMBiGS, a od 2023 r. jako Łukasiewicz – WIT (tekst rozporządzenia z 2001 r.). W odpowiedzi z 7 sierpnia 2024 r. na interpelację nr 3837 (z 23 lipca 2024 r.) Ministerstwo Rozwoju i Technologii podało, że w kraju działa ponad 300 ośrodków szkolenia operatorów maszyn, a instytut określił szczegółowe zasady w regulaminie wewnętrznym, bo rozporządzenie nie reguluje m.in. zakresu szkoleń, trybu egzaminu ani składu komisji (odpowiedź MRiT na interpelację nr 3837).

Ministerstwo zapowiedziało w tej samej odpowiedzi prace nad ustawą, która ma rozdzielić szkolenie od egzaminowania, ale utrzymać obowiązek szkolenia na obsługę danej maszyny czy rusztowania według programu instytutu, tak aby poziom kształcenia był jednakowy we wszystkich ośrodkach. Według ministerstwa skargi ośrodków dotyczą najczęściej tego, że instytut nie uwzględnia zaproponowanych przez nie terminów egzaminu. Warto więc sprawdzić aktualne zasady i terminy przed zapisaniem się na kurs.

Czy monter rusztowań to zawód w klasyfikacji?

Tak. W klasyfikacji zawodów i specjalności z 2014 r. (tekst jednolity Dz.U. 2018 poz. 227) monter rusztowań ma kod 711903, obok zawodu monter konstrukcji budowlanych o kodzie 711102 (Dz.U. 2018 poz. 227). Klasyfikacja służy m.in. urzędom pracy i statystyce, ale sama nie daje uprawnień do montażu; te wynikają z opisanego wyżej sprawdzianu.

W źródłach urzędowych nie znaleźliśmy odrębnego zawodu szkolnego „monter rusztowań” w szkolnictwie branżowym. W 2021 r. złożono natomiast wniosek o włączenie do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji kwalifikacji „Nadzorowanie budowy i eksploatacji rusztowań” na proponowanym poziomie 5, z ok. 96 godzinami nauki i wymogiem trzech lat doświadczenia (wniosek w ZSK). Wniosek opisuje osobę, która samodzielnie nadzoruje prace związane z montażem, eksploatacją oraz demontażem rusztowań, czyli kolejny szczebel po uprawnieniach montera. Nie potwierdziliśmy, czy kwalifikacja została już włączona do systemu.

Za co odpowiada monter przy odbiorze rusztowania?

Uprawniony monter nie znika po skończeniu montażu. Zgodnie z § 110 ust. 3 rozporządzenia z 2003 r. wpis w dzienniku budowy lub w protokole odbioru technicznego określa m.in. użytkownika i przeznaczenie rusztowania, wykonawcę montażu z imieniem i nazwiskiem albo nazwą oraz numerem telefonu, dopuszczalne obciążenia pomostów i konstrukcji, datę przekazania do użytkowania, oporność uziomu i terminy kolejnych przeglądów. § 111 dodaje, że na rusztowaniu powinna wisieć tablica z wykonawcą montażu i numerem telefonu oraz dopuszczalnymi obciążeniami.

Dla montera oznacza to, że jego nazwisko lub nazwa firmy są widoczne na każdym postawionym rusztowaniu, a dane o obciążeniu muszą zgadzać się z instrukcją producenta. To jeden z powodów, dla których dobre szkolenie obejmuje nie tylko sam montaż, ale też czytanie instrukcji i dokumentacji.

Gdzie szukać więcej informacji o odbiorze?

Jak wygląda taki protokół i co się w nim sprawdza, pokazujemy w artykule o odbiorze rusztowania. Monter powinien też znać klasy obciążenia, bo od nich zależy, jaki pomost wolno postawić dla danego rodzaju prac.

Co warto umieć przed kursem?

Rozporządzenie z 2001 r. nie stawia wymagań wobec samego kursanta, tylko wobec ośrodka szkolenia, więc o warunki przyjęcia trzeba zapytać wybrany ośrodek. Przyda się dobra kondycja, brak lęku wysokości i umiejętność czytania instrukcji producenta. Dobrze jest znać nazwy elementów: stojak, rygiel, pomost, poręcz, krawężnik i kotwienie. Pomoże w tym przegląd elementów rusztowania i rodzajów rusztowań. Kto chce zobaczyć, jak pola, poziomy i kotwy składają się w całość, może otworzyć model 3D w ScaFix, który na podstawie wymiarów ściany tworzy rusztowanie i zestawienie elementów.

Ten tekst opisuje drogę do uprawnień, a nie wymagania konkretnej budowy. Obowiązek posiadania uprawnień wynika z § 109 rozporządzenia z 2003 r. i z rozporządzenia z 2001 r. w brzmieniu z 2023 r.; przestrzeganie przepisów bhp na budowie kontroluje Państwowa Inspekcja Pracy. Aktualne zasady egzaminu podaje Łukasiewicz – WIT.

Najczęstsze pytania

Ile ważne są uprawnienia na rusztowania?

Przepisy nie określają terminu ważności uprawnień, a uprawnienia uzyskane przed zmianą przepisów w 2023 r. zachowują moc.

Kto wydaje uprawnienia montera rusztowań?

Sprawdzian przeprowadza komisja powołana przez Sieć Badawczą Łukasiewicz – Warszawski Instytut Technologiczny. Po zdaniu wydawane jest świadectwo i wpis do książki operatora.

Jaki kod zawodu ma monter rusztowań?

W klasyfikacji zawodów i specjalności z 2014 r. monter rusztowań ma kod 711903.

Co musi być na tablicy rusztowania?

Według § 111 rozporządzenia z 2003 r. tablica podaje wykonawcę montażu z imieniem i nazwiskiem albo nazwą i numerem telefonu oraz dopuszczalne obciążenia pomostów i konstrukcji.

Czy do pracy na rusztowaniu potrzebne są badania lekarskie?

Tak, przy zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę. Art. 229 § 1 Kodeksu pracy obejmuje osoby przyjmowane do pracy wstępnymi badaniami, a § 4 zabrania dopuszczenia pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań.

Czy kurs można zrobić w dowolnym ośrodku?

Szkolenie prowadzą ośrodki spełniające warunki z § 25 rozporządzenia, według programu instytutu; w kraju działa ponad 300 ośrodków szkolenia operatorów maszyn.

Źródła

Źródła pierwotne tego artykułu wraz z datą, w której je przeczytano.